Contact

Kees Hofker

Phone: +31-651692217

E-mail: kees@hofker.eu
 

The last few years I've been involved in several experiments with cichlids of Lake Victoria (Tanzania). In these experiments, we investigated for example sexual selection and speciation, and the role of sexual selection in the evolution of the Lake Vicotria cichlids. Together with the lab of Behavioral Biology, Animal Ecology has built an aquarium facility with about 100 one-meter tanks, 90 tanks for breeding, three two-meter and two three-meter tanks. These are all coupled to a large filtration unit and maintained at the same temperature. The first fish in that facility were collected in 2001 and shipped by Martine Maan. Two susbsequent shipments were caught and shipped by Inke van der Sluijs, Machteld Verzijden and myself. I've been twice in Tanzania, each time for three months, to do underwater experiments on fish behavioral ecology. Even while we have access to a very nice aquarium facility, the best results are in my opinion often collected in the field.

De laatste jaren ben ik betrokken bij het uitvoeren van diverse experimenten met cichliden uit het Victoriameer (Tanzania). Hierbij wordt o.a.gekeken naar de invloed van seksuele selectie en speciatie van cichliden en de rol van seksuele selectie bij de evolutie van deze vissen. In Leiden heeft de sectie Dierenecologie samen met de afdeling gedragsbiologie een zeer grote aquariumzaal. Deze zaal bestaat uit ongeveer honderd 1 meter bakken, 90 broedbakjes, drie 2 meter bakken en twee 3 meter bakken. Al deze bakken worden door een grote filterinstallatie constant gefilterd en op temperatuur gehouden. De vissen zijn in 2001 in het Victoriameer gevangen en opgestuurd door Martine Maan. De twee zendingen die hierop volgde zijn gevangen en opgestuurd door Inke van de Sluijs, Machteld Verzijden en door mij zelf. Twee keer ben ik gedurende drie maanden in Tanzania geweest. Hier heb ik onder water, gedragsexperimenten met de vissen uitgevoerd. Ook al hebben we een zeer mooie zaal, de beste resultaten zijn soms toch echt in het veld.

Tanzania

Tanzania ligt even ten zuiden van de evenaar aan de oostkust van het Afrikaanse continent. Naast de eilanden Zanzibar en Pemba, heeft Tanzania ook de grootste berg van het Afrikaanse continent, de Mount Kilimanjaro. Het grootste deel van het land kent een tropisch savanneklimaat. De Tanzaniaanse economie draait vooral om de landbouw, waarin meer dan 90% van de bevolking werkzaam is. Belangrijke landbouwgewassen zijn maïs, tarwe, cassave, rijst, sorghum, bananen en andere soorten fruit en groenten. Door het klimaat is meestal maar één oogst per jaar mogelijk. Velen proberen daarom hun inkomen aan te vullen met seizoenswerk in de dienstensector of industrie. Meer dan de helft van de bevolking leeft in absolute armoede. Tanzania heeft een jonge, snelgroeiende bevolking. Bijna de helft van de bevolking is jonger dan 15 jaar. Een Tanzaniaans huishouden bestaat meestal uit kinderen, ouders, grootouders en andere verwanten. De familie heeft een patriarchale samenstelling waarbij de oudste man in de familie het hoofd is. Kiswahili is de officiële taal, maar Engels wordt ook veel gesproken. Verder kent elke stam zijn eigen taal. © Copyright 2002 Plan



Hieronder staat in het kort welke experimenten ik in 2002 in het Victoriameer heb uitgevoerd. Het idee was om te kijken naar Pundamilia nyererei, een rotsbewonende cichlide, of er interacties waren bij territorium grote, rood kleuring, buren en eventueel dieptes. Het jaar hiervoor werden vele waarnemingen al gedaan door Martine maar helaas was dat nog niet voldoende. Ook bij mijn experimenten ging weer niet alles naar wens. Elke dag gingen we met de boot, zo’n twee uur varen vanaf Mwanza, naar het eiland Makobe. Rond dit eiland deden we onze experimenten. De meeste werden op een diepte van acht meter uitgevoerd. Aangezien je weinig beweegt en het water zes en twintig graden kan je tot zo’n drie uur onderwater blijven! Als je dan boven komt heb je het wel heel koud maar na een paar minuten in de tropenzon is dat snel weer over. Alle waarnemingen worden op een pvc-bord met potlood genoteerd. Zoals ik hierboven al schreef de waarnemingen hebben we wel gebruikt ter aanvulling van andere experimenten maar niet waarvoor het was opgezet.

2005

na zeer lang wachten op subsidies, vergunningen enzovoort gaan we in augustus van dat jaar toch weg. Dit keer ga ik samen met Inke van der Sluijs en Charlotte Lindeyer. Dankzij het lange wachten hebben we ons nog een beter beeld kunnen vormen van wat we van plan zijn. Tevens heeft de afdeling Fijnmechanica onze spullen die we voor de experimenten onder water wilden gebruiken mooi af kunnen krijgen. Charlotte en ik gaan duiken en Inke gaat met een boot vissen op plekken waar je bijvoorbeeld vanwege krokodillen of troebelheid van het water niet kan duiken of om vissen te vangen, die mee naar Nederland moeten. Het is bekend maar elke keer valt het weer tegen. Bij veldwerk is er altijd wel iets mis. Dit keer dachten we dat alles wat betreft vergunningen rond zou zijn maar helaas, we hebben, om kort te zijn, weken hierop moeten wachten zonder dat je ook maar naar het water mag kijken. Dit waren allemaal overheidvergunningen die in Dar es Salaam geregeld en betaald moesten worden. Maar goed eindelijk met het vliegtuig dwars over Tanzania richting het westen. Geweldig om weer terug te zijn! "Ons" huis welke vlak naast het instituut, T.A.F.I.R.I ( Tanzania Fisheries Research Institute) staat, is er nog. Dit wordt voor de tweede keer onze woning, direct aan het meer gelegen. Na een aantal voorbereidingen gaan we eindelijk weer het water op. Helaas zit het niet zo mee. De plekken waar we wilden duiken zijn veel te troebel en we zullen op zoek moeten naar een andere plek. De volgende dagen gaan we op zoek en vinden ook een goede plek alleen…. Het is bijna een uur langer varen. Buiten dat dit vervelender is de benzine peper duur en niet altijd verkrijgbaar. Haast elke ochtend staan we om vijf uur op, om tegen zes uur bepakt in de boot te zitten. Helaas kan, vanwege de toch wel erge armoede, niks in de boot achterblijven zelfs de zware motor moet er uit getild worden. Deze dingen zijn veel geld waard als je zelf haast niets te eten hebt. Ons experiment werd uitgevoerd op het eiland Ruti (zie foto) en bestaat alleen uit niet meer dan een paar hoge uitstekende rotsen. Hier zijn we dan na zo’n twee uur varen. Dan is het aanleggen, opwarmen (vanwege veel buiswater), omkleden en duiken. Niks vergeten want dan gaat het hele feest niet door! De twee "bootdrivers" die ons bestuurden blijven achter tot we weer boven komen wat twee tot drie uur kan duren. Eenmaal uit het water sta je te klappertanden van de kou maar dit is in de tropenzon binnen enkele minuten verholpen. Na wat gegeten te hebben (koekjes en fruit) gaan we weer terug waar we om een uur of vijf weer terug zijn op TAFIRI. Flessen vullen, vissen uitzoeken en eten kopen. Na het koken was het rustig uitbuiken eventueel een drankje en daarna niet te laat naar bed. Het eten was lekker maar de keus was zeer beperkt! Pasta met tomatenpuree, paprika en cornet beaf. De volgende dag ipv cornet beaf als afwisseling tonijn. Verder bruine bonen met ui paprika en tomatenpuree. Soms konden we shapati’s laten bakken wat erg lekker was. Op zich niet slecht allemaal maar, niet erg afwisselend voor drie maanden!

Interesting links


 

Lat update 11/2/2010